Vejeteryan diyetlerin çoğu dikkatli düzenlendiği takdirde
besin ögeleri yönünden yeterlidir. Özellikle vejeteryan diyet az da olsa
bazı hayvansal besinleri içeriyorsa tüm besin ögelerini bu diyetle
karşılamak mümkündür. Süt, peynir ve veya yumurta yiyen vejeteryanlarda hiç
hayvansal besin yemeyenlere oranla besin ögesi yetersizliklerine çok az
rastlanır. Ancak veganlar, fruvitaryanlar ve Zen makrobiyotik diyet
uygulayanlar protein, riboflavin, B12 vitamini, demir, kalsiyum ve çinkoyu
yeterince alamayabilirler.
B12 vitamini yetersizliği yönünden riskli gruplardan biridir. Bu risk
özellikle hayvansal besinleri hiç tüketmeyen veganlar için önem
taşımaktadır. Laktovejeteryanlar süt ve türevlerinden, laktoovovejeteryanlar
da bunlara ek olarak yumurtadan yeterli B12 vitamini almaktadırlar.
Veganlarda genellikle serum total B12 vitamini düzeyleri bir miktar düşük
olmasına karşın beklenenin aksine klinik ve biyokimyasal yetersizlik
belirtilerine sık rastlanmaz. Bunun nedenlerinden biri gelişmiş ülkelerdeki
veganların düzenli olarak vitamin B12 içeren multivitamin ilaçlarının
kullanmalarıdır. Az gelişmiş ülkelerde ise diyete kontamine olan bakteriler
B12 vitamini sentezleyerek alıma katkıda bulunmaktadırlar. Ayrıca
vejeteryanlarda B12 vitamininin enterohepatik dolaşımının daha etkin olduğu,
ince barsaklara safrayla ve besinlerden bakteri kontaminasyonu ile gelen
vitaminin geri emiliminin % 100 e kadar ulaştığı bildirilmektedir.
Böylelikle yetersizliğin başlaması 20-30 yıla kadar uzamaktadır.
Vejeteryanlarda yetersizliği kolaylaştırabilecek en önemli faktör mide veya
pankreas bozukluklarıdır. Bu durumda yetersizlik 1-3 yıl gibi daha kısa
sürede ortaya çıkabilir. Vejeteryan annelerin bebeklerinde B12 vitamini
yetersizliği görülebilir. Annenin sütündeki vitamin miktarı da oldukça
düşüktür. Bebekler ilk 4 ay normal iken daha sonra uyuşukluk, hareketsizlik
gibi yetersizlik belirtileri göstermeye başlarlar. Gelişme geriliği
görülebilir. Anneye kobalamin verilmesi, sütün vitamin içeriğini de
arttırır. Bebeğe verilen kobalamin düzelme sağlar. Vejeteryan yetişkin ve
çocuklarda dengeli bir diyet tüketildiği takdirde demir depoları bir miktar
düşük olmasına karşın aşikar anemi omnivorlardan (hem hayvansal hem bitkisel
yiyenlerden) farklılık göstermemektedir. Ancak Kanada'ya göç etmiş
laktoovovejeteryanlarda demir yetersizliği anemisi rapor edilmiştir. Bunda
mayalandırılmamış tam buğday unundan yapılmış çapati, taninden zengin
baharat ve çayların çok tüketilmesinin rolü olduğu belirtilmiştir.
Vejeteryanlarda hem olmayan demirin emilimini arttıran C vitamini
kaynaklarının her öğünde ve yeterince alınması, emilimi azaltan çay kahve vb
içeceklerin aralarda tüketilmesi ve çok fazla içilmemesi, gebelikte
ihtiyacın artması ve zayıflama diyetlerinde diyetle alınabilen miktarın
düşük olması nedeniyle demir preparatlarının kullanılması, demir emilimini
bozan antiasit gibi ilaçların kullanımına dikkat edilmesi durumunda aynen
omnivorlarda olduğu gibi demir yetersizliği anemisinden korunmak mümkün
olmaktadır.
